Actualiteit gegevens: 23-12-2017

Monumentengegevens

Monumentnummer
Het monumentnummer is een registergegeven
525198
Complexnummer: 
525195 - Raaphorst (De Horsten)
Status: 
rijksmonument
Inschrijving register
Inschrijving register is een registergegeven
24 maart 2003
Kadaster deel/nr: 
40101/121
Internationaal Kenteken: 
Nee

Locatie

Provincie
Provincie is een registergegeven
Zuid-Holland
Gemeente
Gemeente is een registergegeven
Wassenaar
Woonplaats
Woonplaats is een registergegeven
Wassenaar
X-Y coördinaat: 
87978 - 460516

Omschrijving
De rijksmonumentomschrijving is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument

Inleiding

HISTORISCHE PARKAANLEG in Landschappelijke stijl, behorend bij de buitenplaats Raaphorst, maakt tezamen met Ter Horst en Eikenhorst deel uit van de Horsten, een omvangrijk landgoed, dat rond het midden van de 19de eeuw zijn huidige omvang heeft gekregen. Nadat mr. A.P. Twent in 1770 de Paauw heeft gekocht, verwierf hij in 1783 de aan de overzijde van de Rijksstraatweg gelegen buitenplaats Raaphorst als overplaats. Hij was verantwoordelijk voor de grondverbeteringen en bebossing van de brede zanderijstrook langs de Rijksstraatweg met beuken, eiken, esdoorns, Italiaanse populieren, wilgen, iepen, dennen en abelen. Daarnaast hield hij zich bezig met het fokken van schapen en bouwde ondermeer een boerderij. Omstreeks 1800 liet Twent het huis De Paauw vergroten. Uit deze periode dateert ook de eerste Vroeg Landschappelijke aanleg op De Paauw en de als overtuin fungerende Raaphorst die wordt toegeschreven aan J.D. Zocher sr. Met gebruik van de bestaande zanderijvaarten ontstonden enkele kleine lobvormige waterpartijen. De open weide rondom de dienstwoning zorgde voor een visuele verbinding met de Paauw. Ook de kunstmatig opgeworpen bergen, nl. de Seringenberg (1792) en een (inmiddels verdwenen) tweede theekoepel in de zichtas van het huis, stammen uit deze tijd.

Nadat Z.K.H. Prins Frederik der Nederlanden in 1838 Ter Horst en De Paauw had verworven, volgden de buitenplaatsen Eikenhorst (1845), Backershagen (1846) en tenslotte Groot Haesebroek (1854). In 1852 nam prins Frederik de Duitse tuinarchitect C.E.A. Petzold (1815-1891) in dienst die tussen 1854 en 1858 aan de eenwording van de verschillende landgoederen werkte. Kenmerkend daarbij is de grootschalige aanleg in Landschapsstijl en de aanleg van de Umfahrungsweg langs de verschillende bezienswaardigheden en huizen in de verschillende parken. Hiertoe maakte hij gebruik van de bestaande historische structuren uit vroeger eeuwen en transformeerde hij de vroeg landschappelijke stijl van Zocher in een meer rijpe stijl. Zo vergrootte hij onder andere de reeds bestaande waterpartij in de noordhoek en verplaatste er enkele eilandjes. Zijn voorkeur voor bloeiende heesters blijkt onder meer uit de toepassing van rododendrons en het beplanten met seringen van een reeds bestaande heuvel.

De uiterste noordpunt van Raaphorst is in het derde kwart van de 20ste eeuw doorsneden door een verbindingsweg van de Papeweg naar de Lange Kerkdam en valt buiten de bescherming van rijkswege.

Omschrijving

Landschapspark, oorspronkelijk fungerend als overtuin van De Paauw, waarbij de doorkijk ten westen van de dienstwoning, Rijksstraatweg 519, naar De Paauw een belangrijke rol speelt. Het vooral aan de zuidwestzijde geaccidenteerde terrein bestaat onder meer uit diverse boomgroepen en bossen met lobvormige randen, een grote waterpartij, diverse weiden, sloten en slingerende wandelpaden die zich langs de hele buitenplaats uitstrekken, afgewisseld door weilanden van de Raaphorstpolder. Door de bijzondere compositie van de onderdelen en de gevarieerde samenstelling van kleuren in de beplanting zijn in het park zichtassen met sterke perspectiefwerking gecreëerd. In het oostelijk deel is bij de weilanden en bossages de historische verkavelingsstructuur vrijwel geheel gehandhaafd. De Umfahrungsweg, die loopt via de bossages staat in verbinding met Ter Horst. Centraal element in de compositie van het park is de grote waterpartij en de ruime doorkijk richting het zuiden, die het karakter van een beekdal heeft, door het tot beek vergraven van een zanderijvaart. Het aan de zuidoever gelegen botenhuis biedt een panoramisch uitzicht op het schilderachtige silhouet, die de boompartijen rondom de met lobvormige uitstulpingen uitgevoerde waterpartij biedt. In de waterpartij liggen twee met bomen beplante eilandjes. De weide aan de oostoever biedt eveneens een wijds uitzicht over het water, en oorspronkelijk ook op de dienstwoning Rijksstraatweg 519. De open weide aan de westzijde vormt een verbinding met de doorkijk naar De Paauw en het beekdal, dat tevens een aftakking in zuidelijke richting heeft. Na een versmalling eindigt het beekdal in een tweede open gebied met aan de westrand een kunstmatig opgeworpen heuvel, de Seringenberg. Een door monumentale beuken geflankeerd pad leidt naar een koepel op de top van de met seringen beplante berg, die eveneens een panoramisch uitzicht biedt. Een brug aan de zuidrand over het beekje biedt een indrukwekkend vergezicht op het beekdal. Vanaf de Seringenberg loopt via een doorkijk in het bos een belangrijke zichtas richting Ter Horst. De huidige entree aan de Papeweg bevindt zich ten oosten van de oorspronkelijke en wordt gemarkeerd door een toegangshek. Waar daar dit nieuwe pad uitkomt op de verharde, oorspronkelijke entreeweg, bevindt zich een splitsing van wegen. Van hieruit is de oorspronkelijke entree herkenbaar als taxuslaan, die in zuidwestelijke richting geflankeerd wordt door diverse monumentale eikenbomen. De weg in westelijke richting, deels met klinkers en ijsselstenen verhard, is als slingerpad rondom de waterpartij onderdeel van de Umfahrungsweg en komt uit bij een punt, waar oorspronkelijk een oversteek was naar De Paauw. De route vanaf het kruispunt in oostelijke richting leidt via een recht pad langs de kasteelomgrachting, via een dienstwoning (Raephorst 1) naar een, eveneens verhard slingerend, wandelpad in zuidoostelijke richting door de bossen naar Ter Horst. Verder loopt een slingerpad langs de zuidoostrand van de waterpartij rondom het beekdal, via de Seringenberg. In het westelijk bosdeel lopen diverse onverharde paden, waarvan er één leidt naar een oversteek naar Backershagen. Het pad komt uit bij de Horstlaan, richting de aangrenzende buitenplaats Eikenhorst.

De beplanting stamt voor een groot deel nog uit de tijd van de aanleg, waarbij overwegend gebruik is gemaakt van loofbomen als diverse soorten eiken, beuken, afgewisseld met taxus, hulst en rododendron. Kenmerkend is de aanwezigheid van groepen naaldbomen, waarvan bekend is dat P.A. Twent actief is geweest met de aanplant daarvan. Op strategische punten staan verspreid kleine boomgroepen en solitairen (eik, beuk, linde en kastanje), waaronder enkele zeer oude bomen, zoals op de splitsing van wegen nabij de twee schuren.

Waardering

De historische parkaanleg van Raaphorst is van algemeen belang vanwege de cultuur- en tuinhistorische waarde als belangrijk voorbeeld van een in oorsprong oudere park- en tuinaanleg, welke in de negentiende eeuw is geïntegreerd in het omvangrijke landgoed van Z.K.H. prins Frederik der Nederlanden.

De historische park- en tuinaanleg van Raaphorst is van algemeen belang wegens de tuinhistorische waarde als zeer belangrijk onderdeel van een omvangrijk park in Landschapsstijl naar ontwerp van C.E.A. Petzold en maakt deel uit van de buitenplaats De Horsten. Hiervan is de parkaanleg in Landschapsstijl in hoofdlijnen goed bewaard gebleven met de voor het oeuvre van de tuinarchitect C.E.A. Petzold, karakteristieke elementen. Kenmerkend daarbij is de ruimtelijke opbouw met sterke perspectiefwerking in de compositie van de onderdelen, het bijzondere kleurgebruik van de lobvormige aangelegd beplanting, de rondwandelingen, waterpartijen en de sterke visuele relatie tussen de parkaanleg en het hoofdhuis. Doordat Petzold de oudere structuur heeft geïntegreerd in zijn parkaanleg is tevens de (17de en 18de -eeuwse) Formele en de (Laat-18de, Vroeg-19de-eeuwse) Vroeg Landschappelijke aanleg van J.D. Zocher sr en jr., in hoofdlijnen nog herkenbaar.

Het historische park Raaphorst neemt als onderdeel van de omvangrijke buitenplaats de Horsten, dat op zijn beurt één geheel vormt met onder meer De Paauw, Backershagen en Groot Haesebroek, een belangrijke plaats in binnen het oeuvre van C.E.A. Petzold die hier één totaalconcept in Landschapsstijl heeft weten te creëren met onder meer een Umfahrungsweg. In dit opzicht is tevens sprake van zeldzaamheidswaarde.

De landschappelijke hoofdstructuur is vrij gaaf en herkenbaar in hoofdvorm voor wat betreft de waterpartijen, open ruimten en beplanting.

Het park is van stedenbouwkundig en landschappelijk belang als onderdeel van De Horsten, die op hun beurt weer deel uitmaken van de landgoederenzone aan weerszijden van de Rijksstraatweg en die doorloopt tot aan de Veurseweg.

Het park heeft ensemblewaarde vanwege de ruimtelijke en functionele relatie met complexonderdelen op de Horsten.

Adressen
Straatnaam, Huisnummer, Postcode en Woonplaats zijn registergegevens

HoofdadresStraatNrToev.PostcodeSitueringLocatieWoonplaats
JaRaaphorst22245 BABijWassenaar

Oorspronkelijke functies

HoofdfunctieFunctiesoortHoofdcategorieSubcategorieFunctieVerbijzonderToelichting
Jaoorspronkelijke functieKastelen, landhuizen en parkenTuin, park en plantsoenHistorische aanleg

Percelen
De naam van de kadastrale gemeente, de sectie en het perceelnummer zijn registergegevens

Kadastrale gemeenteSectieGrondperceelKad. objectAppartement
WASSENAARC1548
WASSENAARC18
WASSENAARC203
WASSENAARC163
WASSENAARC112
WASSENAARC1031
WASSENAARC179
WASSENAARC123
WASSENAARC1550
WASSENAARC55
WASSENAARC194
WASSENAARC93
WASSENAARC46
WASSENAARC185
WASSENAARC201
WASSENAARC1533
WASSENAARC1535
WASSENAARC86
WASSENAARC122
WASSENAARC28
WASSENAARC1033
WASSENAARC125
WASSENAARC152
WASSENAARC158
WASSENAARC1029
WASSENAARC126
WASSENAARC187
WASSENAARC45
WASSENAARC49
WASSENAARC157
WASSENAARC1501
WASSENAARC177
WASSENAARC197
WASSENAARC1542
WASSENAARC114
WASSENAARC155
WASSENAARC167
WASSENAARC135
WASSENAARC121
WASSENAARC98
WASSENAARC166
WASSENAARC144
WASSENAARC92
WASSENAARC1032
WASSENAARC159
WASSENAARC82
WASSENAARC1538
WASSENAARC705
WASSENAARC59
WASSENAARC1552
WASSENAARC171
WASSENAARC1537
WASSENAARC146
WASSENAARC79
WASSENAARC19
WASSENAARC47
WASSENAARC136
WASSENAARC143
WASSENAARC61
WASSENAARC119
WASSENAARC667
WASSENAARC147
WASSENAARC150
WASSENAARC60
WASSENAARC190
WASSENAARC120
WASSENAARC41
WASSENAARC200
WASSENAARC54
WASSENAARC141
WASSENAARC180
WASSENAARC153
WASSENAARC62
WASSENAARC124
WASSENAARC188
WASSENAARC186
WASSENAARC202
WASSENAARC87
WASSENAARC148
WASSENAARC115
WASSENAARC130
WASSENAARC174
WASSENAARC1549
WASSENAARC139
WASSENAARC196
WASSENAARC90
WASSENAARC165
WASSENAARC1541
WASSENAARC1536
WASSENAARC1035
WASSENAARC140
WASSENAARC178
WASSENAARC58
WASSENAARC1446
WASSENAARC84
WASSENAARC169
WASSENAARC99
WASSENAARC32
WASSENAARC164
WASSENAARC1544
WASSENAARC168
WASSENAARC111
WASSENAARC1543
WASSENAARC145
WASSENAARC1368
WASSENAARC170
WASSENAARC57
WASSENAARC195
WASSENAARC156
WASSENAARC107
WASSENAARC142
WASSENAARC97
WASSENAARC134
WASSENAARC80
WASSENAARC118
WASSENAARC1500
WASSENAARC137
WASSENAARC104
WASSENAARC183
WASSENAARC27
WASSENAARC17
WASSENAARC95
WASSENAARC78
WASSENAARC184
WASSENAARC161
WASSENAARC154
WASSENAARC131
WASSENAARC132
WASSENAARC56
WASSENAARC172
WASSENAARC778
WASSENAARC1551
WASSENAARC198
WASSENAARC42
WASSENAARC1532
WASSENAARC25
WASSENAARC94
WASSENAARC181
WASSENAARC1034
WASSENAARC44
WASSENAARC43
WASSENAARC199
WASSENAARC1534
WASSENAARC48
WASSENAARC133
WASSENAARC162
WASSENAARC81
WASSENAARC1531
WASSENAARC191
WASSENAARC160
WASSENAARC182
WASSENAARC1539
WASSENAARC77
WASSENAARC117
WASSENAARC1028
WASSENAARC151
WASSENAARC100
WASSENAARC1253
WASSENAARC173
WASSENAARC193
WASSENAARC83
WASSENAARC89
WASSENAARC96
WASSENAARC192
WASSENAARC91
WASSENAARC1358
WASSENAARC176
WASSENAARC102
WASSENAARC1030
WASSENAARC138
WASSENAARC8
WASSENAARC657
WASSENAARC1540
WASSENAARC33
WASSENAARC1553
WASSENAARC149
WASSENAARC101
WASSENAARC20
WASSENAARC113
WASSENAARC887
WASSENAARC127
WASSENAARC9
WASSENAARC116
WASSENAARC7
WASSENAARC189
WASSENAARC85

Bouwstijlen

HoofdstijlSubstijlZuiverheidToelichting
Landschapsstijlstijlzuiver

Bouwtypen

HoofdcategorieSubcategorieBouwtypeToelichting
Kastelen, landhuizen en parkenTuin, park en plantsoen