Actualiteit gegevens: 23-12-2017

Monumentengegevens

Monumentnummer
Het monumentnummer is een registergegeven
530246
Monumentnaam
De monumentnaam is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument
Backershagen
Complexnummer: 
530245 - Backershagen
Status: 
rijksmonument
Inschrijving register
Inschrijving register is een registergegeven
8 december 2008
Kadaster deel/nr: 
55842/115
Internationaal Kenteken: 
Nee

Locatie

Provincie
Provincie is een registergegeven
Zuid-Holland
Gemeente
Gemeente is een registergegeven
Wassenaar
Woonplaats
Woonplaats is een registergegeven
Wassenaar
X-Y coördinaat: 
86812 - 460756

Omschrijving
De rijksmonumentomschrijving is een registergegeven voor zover noodzakelijk voor de identificatie van het rijksmonument

Omschrijving

HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG (1) behorende bij de historische buitenplaats Backershagen. De historische tuin- en parkaanleg van Backershagen kent een bijzondere gelaagdheid waarbinnen afleesbaar zijn: de geometrische onderligger, de vroeg-landschappelijke aanleg en de aanleg in rijpe landschapsstijl met een enkel vroeg twintigste-eeuws element. De start vindt plaats aan het begin van de 18de eeuw, wanneer tegen de op het terrein gelegen boerenwoning door Cornelis Backer en Maria Clara van der Hagen een landhuis wordt gebouwd. Sporen in het park die terugvoeren naar deze geometrische opgezette aanleg zijn de huisplaats, die als zodanig nog steeds min of meer op deze oorspronkelijke plaats is gesitueerd, een stuk van de moestuinmuur en enkele oude linden bij het huis en aan de Rijksstraatweg die herinneren aan de toegangslaan. Daarnaast bepaalt het 17de-eeuwse slotenstramien met de Zijlwetering als aanvoerroute en de aftakking vanaf de Zijlwetering in twee rechte hoeken langs het rechthoekige weiland naar het huis nog altijd de structuur en het aanzien (weiden) van dit noordelijke deel van het park. De oorspronkelijke waterallee, de toegangsweg over water, die tot pal achter het huis voerde en daar eindigde, vormt een belangrijk element (zie Kadastraal Minuutplan). Tot in de 19de eeuw was het huis via een lange rechte oprijlaan vanaf de Rijksstraatweg toegankelijk en via water over de genoemde waterallee vanaf de Zijlwetering (vgl Kadastraal Minuutplan uit 1822 en kaart Noorda uit 1839) Aan weerszijden van de oprijlaan lagen de rechthoekige nutstuinen, waarvan de zuidwestelijke nutstuin in structuur nog herkenbaar is. De noordelijke nutstuin werd aan de oostzijde begrensd door een rechte sloot, die via een haakse hoek vertakt naar de waterallee. Dit waterverloop is in het veld bewaard gebleven. Parallel aan de Rijksstraatweg ligt een langgerekt terrein met een gaaf bewaarde aanleg in Anglo-Chinese of vroeg-landschappelijke stijl. In 1772 begon Cornelis Backer met deze aanleg die aan de westzijde bepaald wordt door een grillige en fijnmazige aanleg van mosheuvels (waarin de schelpengrot alias hermitage), een grote heuvelpartij aan de zijde van de Rijksstraatweg (waarop de koepel), een grillige waterpartij en een kleinschalig patroon van slingerpaden waaronder een beukenlaantje op een wal. De beplanting bestaat voornamelijk uit eiken en beuken. In deze parkaanleg lagen drie parkweiden met in grillige curven verlopende omzoming (genoemd: bouwland, hermietenweide en doornweide) en een rechthoekige ezelsweide. Het meest zuidelijke weiland en het middelste weiland zijn na 1910 van de buitenplaats afgesplitst als open ruimte voor twee nieuwe buitenplaatsen, Ivecke en Wiltzangk (beide buitenplaatsen zijn als rijksmonument beschermd). Binnen de aanleg ligt ook een hertenkamp, die waarschijnlijk al sinds het einde van de 18de eeuw dienst deed als zodanig (thans De Hartenkamp genoemd). Het Kadastraal Minuutplan uit ca.1820 geeft op deze plek de hertenkamp aan met een hertenhuis aan de westzijde en een kleinere opstal, vermoedelijk een prieel. De hertenkamp is als open ruimte in het veld herkenbaar gebleven. Ook het padenverloop, dat gedeeltelijk uit de 18de eeuw dateert, is herkenbaar. Door de afsplitsing in 1910 beslaat de vroeg-landschappelijke aanleg van Backershagen nog ongeveer tweederde van de oorspronkelijke oppervlakte.

De latere ontwikkelingen van de aanleg hebben zich met name rondom het huis geconcentreerd. Nadat in 1846 Backershagen in handen komt van Prins Frederik -ook eigenaar van De Paauw en De Horsten- vinden er in het park rondom het huis veranderingen plaats, waarschijnlijk naar ontwerp van Zocher jr. De voorzijde wordt opnieuw aangelegd als smalle parkweide waardoor de oprijlaan in curven slingerde (zie prent P.J Lutgers uit 1855). Maar het is met name tuinarchitect Petzold die zijn stempel op dit deel van de aanleg drukt. Naar ontwerp van Petzold in 1854 (kaart in Koninklijk Huisarchief) worden de curven van de oprijlaan verflauwd tot de huidige aanleg en in het park worden solitairen en boomgroepen geplant, ten behoeve van de voor Petzold zo typerende perspectivische doorzichten. Ook deze specifiek aanplant van solitairen en boomgroepen is in dit parkdeel nog herkenbaar aanwezig. Petzold's ontwerp beoogde een relatie te leggen tussen ondermeer De Paauw en Backershagen. In het bosgedeelte aan de noordoostzijde van Backershagen zijn nog deels wandelpaden te herkennen, die deel uitmaakten van deze relatie, zo deze niet eerder door Zocher zijn aangelegd. Op enkele paden is het oorspronkelijke plaveisel nog aanwezig. De oorspronkelijke barokke vijver en de kom in het parkbos aan de noordzijde van het huis werd tot de huidige gebogen vijverpartij in landschapsstijl vergraven. Het was de bedoeling van Petzold hier een grote waterpartij in landschapsstijl te realiseren, waarvan dus alleen een eerste aanzet tot aan de oude vaarsloot is uitgevoerd. Ook de Umfahrungsweg, die Petzold in opdracht van Frederik Hendrik aanlegde, is duidelijk herkenbaar en loopt vanaf de Backershagenlaan (vanaf onderdeel 12) met een flauwe bocht door het park. Omstreeks 1926 vindt in opdracht van de toenmalige eigenaar Mr A.G.M. Swart, onder leiding van de tuinarchitect Leonard Springer, een wijziging plaats. Er werd vanaf de Backershagenlaan een nieuwe toegangslaan gemaakt, die in flauwe curven naar de achterzijde voert. Aan de noordzijde van deze laan kwam een kleine parkaanleg in landschapsstijl tot stand met kleine vijverpartij, parkplantsoen en doorzicht op de weilanden aan de noordwesthoek van Backershagen, zoals tot op heden bewaard is gebleven. Na de bouw van het nieuwe huis in 1984 werd het doorzicht van het huis naar de Rijksstraatweg beschadigd door de aanleg van een nieuwe waterarm (in het verlengde van de sloot ten oosten van de voormalige noordelijke nutstuin) met afschermende heesterbeplanting. Ook werd doordat de nieuwbouw iets naar voren werd geplaatst de relatie tussen de zijgevel en de zichtas over de waterpartij opzij van het huis gewijzigd.

Waardering

De HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG is van algemeen cultuur-, architectuur- en tuinhistorisch belang:

- vanwege de ouderdom;

- vanwege de 18de-eeuwse aanleg in vroeg romantische Anglo-Chinese landschapsstijl die door kleinschalige heuvelstructuur, slingerpaden en grot een zeer grote zeldzaamheidswaarde vertegenwoordigt;

- vanwege de bijzondere samenhang van de verschillende landschappelijke parkdelen, daterend uit diverse perioden en ontworpen door onder meer Zocher jr., Petzold en Springer. Voor het oeuvre van de tuinarchitect C.E.A. Petzold vanwege kenmerkende aanleg van boomgroepen en solitairen en oprijlaan tussen het huis en de Rijksstraatweg.

Adressen
Straatnaam, Huisnummer, Postcode en Woonplaats zijn registergegevens

HoofdadresStraatNrToev.PostcodeSitueringLocatieWoonplaats
JaBackershagenlaan342243 ADBijWassenaar
NeeBackershagenlaan362243 ADBijWassenaar
NeeBackershagenlaan382243 ADBijWassenaar

Oorspronkelijke functies

HoofdfunctieFunctiesoortHoofdcategorieSubcategorieFunctieVerbijzonderToelichting
Jaoorspronkelijke functieKastelen, landhuizen en parkenTuin, park en plantsoenHistorische aanleg

Percelen
De naam van de kadastrale gemeente, de sectie en het perceelnummer zijn registergegevens

Kadastrale gemeenteSectieGrondperceelKad. objectAppartement
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A28
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A36
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A19
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A24
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A32
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A35
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A42
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A39
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A48
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A51
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A5
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A49
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A50
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A30
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A7
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A13
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A6
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A11
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A33
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A20
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A10
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A31
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A3
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A25
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A43
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A38
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A1
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A45
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A21
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A26
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A15
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A37
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A9
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A16
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A8
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A17
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A46
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A12
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A18
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A44
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A41
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A14
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A22
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A29
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A23
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A27
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A34
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A2
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A40
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A47
WASSENAARFF/10714,10715,1071610717A4
WASSENAARF625
WASSENAARF11083
WASSENAARF2040
WASSENAARF11206
WASSENAARF3056
WASSENAARF3039
WASSENAARF3055
WASSENAARF2043
WASSENAARF11264
WASSENAARF7552
WASSENAARF4171
WASSENAARF10875
WASSENAARF9933
WASSENAARF623
WASSENAARF3260
WASSENAARF4490
WASSENAARF9581
WASSENAARF3062
WASSENAARF2045
WASSENAARF11267
WASSENAARF10949
WASSENAARF10947
WASSENAARF10098
WASSENAARF3058
WASSENAARF5367
WASSENAARF11266
WASSENAARF11105
WASSENAARF3057
WASSENAARF4483
WASSENAARF11084
WASSENAARF11082
WASSENAARF1779
WASSENAARF2047
WASSENAARF11205
WASSENAARF11265
WASSENAARF10948
WASSENAARF2046
WASSENAARF10955
WASSENAARF10097
WASSENAARF10951
WASSENAARF3269
WASSENAARF10809
WASSENAARF4094
WASSENAARF629
WASSENAARF630
WASSENAARF9246
WASSENAARF10693
WASSENAARF2039
WASSENAARF4487
WASSENAARF2044
WASSENAARF631
WASSENAARF9538
WASSENAARF626
WASSENAARF3043
WASSENAARF624
WASSENAARF9358
WASSENAARF648
WASSENAARF2041
WASSENAARF4485
WASSENAARF627

Bouwstijlen

HoofdstijlSubstijlZuiverheidToelichting
n.v.t.niet van toepassing

Bouwtypen

HoofdcategorieSubcategorieBouwtypeToelichting
Kastelen, landhuizen en parkenTuin, park en plantsoen